Ιστορία της Κρήτης Γ

Από όλας τας μαθήσεις που επιθυμεί και καλλιεργεί ο άνθρωπος, με τας αντιστοίχους επιστήμας των, η Ιστορία είναι η περισσότερον διδακτική, η πλέον θελκτική. Διδακτική, διότι ικανοποιεί την πνευματικήν ανάγκην της γνώσεως των ανθρωπίνων πραγμάτων, της μοίρας και των περιπετειών των οργανωμένων κοινωνικών συνόλων, μέσα εις το πέρασμα των αιώνων. Η ιστορική περιέργεια είναι ψυχοπνευματικόν γεγονός, που παρατηρείται εις όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους. Μόλις το άτομον αποκτήση αυτοσυνείδησιν, ενδιαφέρεται να εξακριβώση τα γεγονότα που διεδραματίσθησαν κατά το παρελθόν, με κάθε δυνατήν λεπτομέρειαν. Ο χρόνος που κυλά αδιάκοπα, καλύπτει τα συμβάντα ,με τον μυστικόν πέπλον της αβεβαιότητος, τα μεταβάλλει εις πλάσματα ιδανικά, τα περιβάλλει με κάποιον ιερότητα, που πάντοτε προκαλεί τον σεβασμόν των μεταγενεστέρων. Πέραν όμως αυτών, ο κάθε άνθρωπος ενδιαφέρεται δια το ιστορικόν παρελθόν και από λόγους καθαρά μορφωτικούς. Δεν είναι τόσον η απλή γνώσις των διαφόρων περιστατικών που ελκύει τον φιλίστορα. Μέσα εις την δράσιν των ομάδων και των φυσιογνωμιών του παρελθόντος, ο στοχαστικός μελετητής ημπορεί να επαληθεύση, με τον ασφαλέστερον τρόπον, την κοπιαστικήν και αγωνιώδη πορείαν της ανθρωπότητας, δια μίαν βαθμιαίαν εξημέρωσιν, δια μίαν κυριαρχίαν επί των φυσικών δυνάμεων, δια μίαν καθυπόταξιν των ενστίκτων και των ατελειών του. Με άλλους λόγους την αδιάκοπον προσπάθειάν του να δημιουργήση πολιτισμόν. Παρά την διαφοράν των περιστατικών που διεδραματίσθησαν κάθε εποχήν, ο σύγχρονος άνθρωπος, βυθιζόμενος εις την προσεκτικήν διερεύνησιν του παρελθόντος, ανευρίσκει τον αγωνιζόμενον, τον μοχθούντα εαυτόν του. Διότι ουσιαστικά ο άνθρωπος ήταν πάντοτε ένας: ο ανταγωνιστής της φύσεως, ο ανταπαιτητής εις τον βιοτικόν αγώνα, ο συναθλητής εις τα κοινωνικά, τα πνευματικά, τα πολιτιστικά ιδανικά. Και αφού οπωσδήποτε με μίαν τέτοιαν αναδρομήν διαπιστώνει την ιδιότητά του ως μικρού ή μεγάλου συνεχιστού της Οπερατομικής και υπερχρονικής προσπαθείας, είναι φυσικόν να δημιουργήται μέσα του το ιστορικόν χρέος και η ευθύνη. Τούτο είναι και το μεγαλύτερον ηθικόν και παιδευτικόν κέρδος από την μελέτην της Ιστορίας. Εκεί οφείλεται και το θέλγητρόν της.